Gülistan Doku soruşturması 5 Ocak 2020 tarihinde Tunceli’de kaybolan Munzur Üniversitesi öğrencisinin akıbetini aydınlatma çabasını yeni bir eşiğe taşıdı. Erzurum Cumhuriyet Başsavcılığı (ECB) delillerin karartılması ve soruşturma sürecine müdahale edildiği gerekçesiyle 11 şüpheli hakkında 7 ilde eş zamanlı gözaltı arama ve el koyma işlemi başlattı. Bu adım dosyadaki 6. dalga operasyon olarak kayda geçti. Şüpheliler arasında emekli ve görevdeki emniyet mensuplarının bulunması kamuoyunda ayrı bir yankı uyandırdı. İşlemler sürerken adli sürecin bundan sonra nasıl ilerleyeceği merak konusu oldu. Bu yazıda operasyonun kapsamı ve şüpheli profili dosyanın yıllara yayılan sessizlik dönemi delil güvenliği ile kamu güveni meselesi aile beklentisi toplumsal etki ve alınacak dersler ele alınacak. Tabloyu yerli yerine oturtmak için önce son dalganın neyi hedeflediğine bakmak gerekir.
Operasyonun Kapsamı ve Şüpheli Profili
Eş zamanlı baskının merkezinde kayıp dosyası incelemesi değil dosyanın kendisine yapılan müdahale iddiası duruyor. ECB koordinasyonunda 7 ilde kapılar aynı anda çalındı çünkü dağınık adreslerde tek tek ilerlemek belgenin yer değiştirmesine fırsat verebilirdi. On bir şüpheli için gözaltı arama ve el koyma kararlarının birlikte işletilmesi bu yüzden tercih edildi. Listede emekli emniyet mensuplarıyla hâlâ görevde olan isimlerin yan yana gelmesi dosyanın yalnızca sivil çevreyi değil kurum içi hattı da taradığını gösteriyor. Arama evlerinde dijital materyal evrak ve iletişim kayıtlarının toplanması bekleniyor. El koyma kalemi çoğu zaman ifadenin önüne geçer çünkü bellek zamana yenik düşer belge ise durur. Bu nedenle ilk 48 saat hem teknik hem hukuki bakımdan en kritik dilimdir.
Saha pratiğinde Gülistan Doku soruşturması artık kayıp şahıs evrakı olmaktan çıkıp müdahale zincirini de konuşan bir adli yapıya evrildi. Karartma şüphesi ortaya çıktığında asıl olayın faili kim sorusu bir süreliğine ikinci sıraya düşer. Çünkü karartılan şey bulunamazsa birinci soru sonsuza kadar açık kalır. Bu yüzden 6. dalga operasyonun dili kasten öldürme iddiasından önce sürece müdahale üzerinden kuruldu. Emekli unvanı sorumluluğu silmez çünkü işlem tarihi görevin sürdüğü döneme ait olabilir. Görevdeki unvan ise dosyanın hâlâ canlı bir kurumsal damarı kestiğini düşündürür. İki profilin aynı listede durması kamuoyunun adalet duygusunu doğrudan etkiler.
Kararın 7 ile yayılması adli soruşturma süreci bakımından lojistik bir tercih olduğu kadar hukuki bir zorunluluk da olabilir. Şüpheliler yıllar içinde farklı kentlere dağılmış olabilir. Eş zamanlılık olmazsa bir adresteki haber diğer adrese ulaşır. Ulaşan haber silme taşıma ve yönlendirme riskini büyütür. Bu risk yüzünden operasyonlar çoğu kez gece ile sabahın ilk ışığı arasında sıkıştırılır. Sıkışan zaman hem ekipleri hem şüphelileri zorlar. Zorlanan süreçte usul hatası da büyüyebilir bu yüzden her adımın tutanağa bağlanması şarttır.
Tutanağın ötesinde Gülistan Doku soruşturması kamuoyuna henüz il il isim isim bir harita sunmuyor. 7 ilin hangileri olduğu ilk duyurularda sayılmadı. Bu boşluk spekülasyonu büyütür. Spekülasyon büyüdükçe masumiyet karinesi zedelenir. Zedelenen karine hem şüpheliyi hem mağdur aileyi yaralar. Bu nedenle resmi açıklamanın adres ve unvan ayrıntısını ölçülü vermesi gerekir. Ölçülü dil dosyayı korur.
Şüpheli sayısının 11 olması delil karartma araştırması evreninin genişlediğini değil müdahale şüphesinin somutlaştığını anlatır. Her yeni dalgada listenin şişmesi bazen gerçeğe yaklaşmayı bazen de dağılmayı getirir. Dağılma riski savcılığın iddianame eşiğini yükseltir. Yükselen eşik zamana ihtiyaç duyar. Zaman ise aile için en pahalı maliyet kalemidir. Bu gerilim 6. dalgayı teknik bir kolluk işi olmaktan çıkarıp toplumsal bir sınava çevirir. Sınavın notunu manşet değil duruşma verir.
Dosyanın Yıllara Yayılan Sessizlik Dönemi
Kayıp tarihinden bu yana geçen süre Gülistan Doku soruşturması dosyasını soğutmuş görünüyordu. 5 Ocak 2020 günü Tunceli merkezde izi sürülen 21 yaşındaki öğrenci yurdundan çıktıktan sonra bir daha evine dönmedi. Son sinyalin Uzunçayır Baraj Gölü üzerindeki Sarı Saltuk Köprüsü çevresinde alındığı belirlendi. O günlerde ağırlık baraj gölüne ve intihar ihtimaline kaydı. Aile ise başından beri cinayet şüphesini bıraktırmadı. İki anlatı yıllarca yan yana durdu. Yan yana duran anlatı dosyayı hem şişirdi hem tıkadı.
Tıkanan yerde kayıp genç kızı tarama kavramı 2026 içinde yeniden dolaşıma girdi. Dosya raftan inince eski arama tutanakları kamera kör noktaları hastane ve emniyet sorgulamaları tekrar masaya geldi. Su altı aramalarının defterleriyle resmi zabıtlar arasında uyumsuzluk iddiaları konuşuldu. Telefon sinyali ve baz kayıtları yeniden okundu. Eski dönemde yapılan usulsüz sorgu şüpheleri de aynı masaya düştü. Masa büyüdükçe dalga sayısı arttı. Artan dalga bir başarı tablosu değil bir ihmal envanteri gibi okunabilir.
Envanterin ağırlığı hukuki takip süreci için hem fırsat hem yük üretir. Fırsat çünkü yeni dijital iz eski kâğıt izi tamamlayabilir. Yük çünkü altı yılı aşkın sürede bellek silinir tanık dağılır kamera kaydı üzerine yazılır. Dağılan malzeme her yeni operasyonu daha kırılgan kılar. Kırılganlık iddianamenin omurgasını zayıflatır. Zayıf omurga duruşmada yıkılır. Yıkılan omurga aileyi bir kez daha yalnız bırakır.
Yalnızlık duygusu aileleri çoğu kez kurumun karşısına değil yanına çekmek ister. Yanına çekilemeyen aile sokağa çıkar. Sokağa çıkan acı dosyayı siyasileştirir. Siyasileşen dosya teknik gerçeği gölgeler. Gölge hem savcıyı hem kolluğu sıkıştırır. Sıkışan el ya aşırı hızlanır ya durur. İkisi de dosyaya zarar verir.
Delil Güvenliği ve Kamu Güveni Meselesi
Kamu güveni kırıldığında Gülistan Doku soruşturması yalnızca bir kayıp evrakı olmaktan çıkar. Vatandaş şunu sorar. Kayıp bir genç kızın izi sürülemiyorsa gündelik güvenlik nasıl sağlanır. Soru abartılı görünür ama duygusal olarak doğrudur. Doğru duygu yanlış genellemeye de kayabilir. Kayınca bütün kurum aynı kefeye konur. Aynı kefeye konan kurum içindeki dürüst personel de yıpranır. Yıpranan personel bir sonraki dosyada çekingenleşir.
Çekingenleşme Gülistan Doku soruşturması gibi uzun dosyalarda ikinci bir hasardır. İlk hasar kayıptır. İkinci hasar sistemin kendini onaramamasıdır. Onarılamayan sistem her yeni kayıp haberinde aynı şüpheyle karşılanır. Şüphe birikince delile değil niyete bakılır. Niyete bakılan yerde hukuk geriler. Gerileyen hukuk linç ile kayıtsızlık arasında salınır. Salınım dosyanın soğukkanlılığını yok eder.
Soğukkanlılığı korumanın yolu adli tarama çalışması yürütülürken unvanı manşetin önüne koymamaktır. Emekli ya da görevdeki sıfat haberi doldurur ama hükmü doldurmaz. Hüküm için yazışma trafiği kamera saati baz kaydı ve ifade çelişkisi gerekir. Bunlar yoksa operasyon dalgası haber olur karar olmaz. Haber olan dalga ertesi gün unutulur. Unutulan dalga aileyi bir kez daha boşluğa bırakır. Boşluk ise spekülasyonu besler.
Boşlukta ispat eşiği uzmanlara göre ancak bağımsız bilirkişi ve çapraz kontrolle ayakta kalır. Emniyetin kendi evrakını yine emniyetin okuması yetmez. Jandarma kayıtları sağlık verileri yurt giriş çıkışları ve sivil tanık anlatısı aynı zaman çizelgesine oturtulmalıdır. Zaman çizelgesi tek bir saati boş bırakırsa o boşluk roman olur. Romanlaşan boşluk duruşmada savcının elini zayıflatır. Zayıf el beraat üretir. Beraat gerçeğin yokluğu değil ispatın yokluğu olabilir.
İspat eşiği Gülistan Doku soruşturması dosyasında resmi tutanağın görünür sağlamlığıyla ölçülemez. Kolon dışarıdan düzgün durur içeride çürük olabilir. Dosyada da zabıt sağlam görünür içeride eksik saat olabilir. Eksik saati kim neden sildi sorusu 6. dalganın asıl sorusudur. Bu soru yanıtlanmadan kaybolma anının kendisi aydınlanmaz. Aydınlanmayan an ise her yıl aynı tarihte yeniden kanar. Kanayan tarih toplumsal güveni de aşındırır.
Kanayan tarihe karşı soruşturma zinciri ancak kalıcı bir kayıt düzeniyle onarılır. Kayıp başvurularında ilk 24 saatin kamera yedekleri ayrı sunucuda kilitlenmelidir. Kolluk sorgu kayıtları silinemez günlük ile saklanmalıdır. Hastane girişleri tek merkeze düşmelidir. Bu üç kural teamüle bırakılırsa kişiden kişiye değişir. Değişen teamül bir sonraki dosyada aynı boşluğu üretir. Üretilen boşluk aileyi yeniden yalnız bırakır.
Değişen teamül sektörel etkiyi de büyütür. Adli bilişim laboratuvarları özel yazılım firmaları ve güvenlik kameraları pazarı her büyük dosyada aynı anda hem çözüm hem risk üretir. Veri kimin elindeyse güç oradadır. Güç denetimsiz kalırsa karartma iddiası bir sonraki dosyada da tekrar eder. Tekrar eden iddia yatırımı değil güvensizliği büyütür. Güvensizlik ise genç kadınların kent içinde dolaşma cesaretini kısar.
Aile Beklentisi Toplumsal Etki ve Alınacak Ders
Aile için bu dosya bir manşet değil her sabah yeniden başlayan bir bekleyiştir. Bekleyiş bazen kemik bazen giysi bazen net bir cümle ister. Cümle gelmeyince her operasyon hem umut hem korku üretir. Umut gerçeğe yaklaşma hissidir. Korku ise yeni bir hayal kırıklığıdır. İkisinin aynı günde yaşanması insanı yorar. Yorulan aile susmaz.
Ayakta duran kamuoyu süreci hızlandırabilir de saptırabilir de. Hız iyi yönetilirse tanık taze kalır. Saptırma başlarsa hedef şaşar. Şaşan hedef masum insanı da sürükler. Sürüklenen masumiyet davayı çürütür. Çürüyen dava asıl gerçeği de gömer. Bu yüzden 11 şüpheli henüz hüküm giymiş kişi değildir.
Hakkaniyet için alınacak önlemin ilki kayıp başvurusunda ilk 72 saatin bağımsız denetimidir. İkincisi kamu görevlisinin kendi dosyasına müdahalesini imkânsız kılan kayıt kilididir. Üçüncüsü aile vekilinin delil envanterini zamanında görmesini sağlayan şeffaflıktır. Bu üç adım mahkeme salonunda değil olayın ilk gecesinde işe yarar. İlk gece kaçarsa sonraki altı yıl telafi etmez. Telafi etmeyen yıl 6. dalgayı zorunlu kılar.
Zorunlu kılınan dalga bir başarı öyküsü gibi anlatılmamalıdır. Anlatılırsa ihmal ödüllendirilmiş olur. Ödüllenen ihmal bir sonraki kayıp dosyasında aynı senaryoyu üretir. Senaryo değişsin diye üniversite yurtları ve küçük kent emniyetleri ayrı bir protokolle taranmalıdır. Küçük kentte herkes herkesi tanır. Tanıdıklık bilgiyi hızlandırır ama tarafsızlığı yavaşlatır.
Yutulan iz ancak ECB gibi dosyayı dışarı taşıyan bir merkezle yeniden aranabilir. Dışarı taşımak yeterli değildir. Taşınan dosya içerideki tanığı da taşımalıdır. Tanık korkarsa susar. Susan tanık operasyonu havada bırakır. Havada kalan operasyon 7 ilde kapı çalsa da gerçeği getirmez.
Bozulmamış belge bu dosyanın bütün anlamıdır. Anlam tamamlanırsa 5 Ocak 2020 artık yalnızca bir kayıp tarihi olmaktan çıkar. Tamamlanmazsa her yeni dalga aynı cümleyi yeniden yazar. Yeniden yazılan cümle uyarı olmaktan çıkar ihmal kaydı olur. İhmal kaydı ise bir ailenin omuzuna bırakılmış en ağır yüktür. Yükün inmesi için operasyonun gürültüsü değil hükmün sakin dili gerekir. Sakin dil geldiğinde dosya korkutmayı bırakır yol gösterir.
